Sociale media spelen een centrale rol in politiek, maatschappelijk debat en dagelijks sociaal verkeer. In tegenstelling tot traditionele media bepalen algoritmes van big tech-platforms zoals Meta en X welke informatie gebruikers zien, zonder transparantie of redactionele verantwoordelijkheid. De toenemende politieke invloed van deze bedrijven leidt tot groeiende kritiek en de roep om alternatieven die publieke waarden, autonomie en innovatie bevorderen.
Vanuit de creatieve industrie zijn al decentrale platforms ontwikkeld zoals Mastodon, PeerTube en Pixelfed, die onderdeel zijn van het fediverse: een open netwerk van sociale media gebaseerd op publieke waarden en open protocollen. Ondanks deze idealen zijn ze nog beperkt succesvol in gebruik.
Om de overgang naar succesvolle alternatieven te ondersteunen, startte Waag Futurelab het initiatief Public Nodes. Samen met partners onderzoekt Waag de voorwaarden voor een transitie van big tech naar het fediverse. Centraal staat de vraag: wat is nodig om ontwerpers te helpen bij het ontwikkelen van aantrekkelijke, breed gebruikte fediverse-platforms?
Binnen Public Nodes wordt gewerkt aan een transitiestrategie, een toolkit met gevalideerde governance- en businessmodellen en praktijkexperimenten in Living Labs. Dit onderzoek doen we samen met onze partners, waaronder ProcoliX, Post-X-Society en Radboud Universiteit Nijmegen.
Onderzoek samen met nieuwsmediaorganisaties
In juni 2026 is Waag’s Living Lab Open Socials van start gegaan. Binnen dit living lab onderzoekt Waag samen met Follow The Money, de Volkskrant, Nu.nl en De Correspondent nieuwe manieren voor het gebruik van open sociale media. Samen met de deelnemende nieuwsorganisaties voeren we een reeks experimenten uit om te onderzoeken hoe open sociale media aantrekkelijker gemaakt kunnen worden.
Het eerste experiment gaat over het onboardingproces op open sociale media; hoe ervaren individuele journalisten hun eerste stappen en wat hebben ze nodig om de sociale media beter te kunnen gebruiken. Het tweede experiment gaat over het onderzoeken van een zogeheten custom nieuwsfeed, oftewel: een gecureerde tijdlijn.
Benieuwd naar het onderzoek? Lees het artikel van senior onderzoeker Danny Lämmerhirt.
